Đặc sản Thanh Hóa: ăn gì, mua gì

Nem chua Thanh Hóa làm từ thịt lợn nạc xay và bì lợn thái sợi, trộn muối, tiêu, tỏi, ớt, rồi gói với lá ổi hoặc lá sung trong nhiều lớp lá chuối. Nem lên men nhờ vi khuẩn lactic tự nhiên, không nấu chín. Theo một cơ sở làm nem được báo Sức khỏe và Đời sống giới thiệu, nem ủ khoảng 24 giờ vào mùa hè và 48 giờ vào mùa đông; trang du lịch của tỉnh ghi 3–5 ngày. Độ chua phụ thuộc thời tiết và cách làm của từng nhà.

Có ba dạng thường gặp: nem dài 9–11 cm, nem vuông, cả hai khoảng 30.000–60.000đ/chục; và nem cối nặng 650–700 g, khoảng 25.000–40.000đ/cái. Một bài năm 2013 ghi giá 20.000đ/chục, nên giá cũ trên mạng có thể thấp hơn giá bây giờ.

Mua ở đâu

Trong TP Thanh Hóa, khu phường Hạc Thành có nhiều cơ sở nem lâu năm, và cửa hàng đặc sản mọc dày trên các trục đường vào trung tâm và ở Sầm Sơn. Chúng tôi không giới thiệu cửa hàng cụ thể vì chưa kiểm được. Nguyên tắc: chọn nơi có bảng hiệu, địa chỉ rõ, nhãn ghi ngày làm và hạn dùng.

• Nem mới làm ăn chưa chua; để thêm 1–2 ngày ở nhiệt độ phòng sẽ chua hơn. Hỏi người bán nem làm hôm nào.
• Đi xa, cho nem vào túi giữ lạnh; về nhà để ngăn mát và ăn sớm.
• Nem đã chuyển mùi lạ, nhớt, hoặc lá chuối mốc thì bỏ.

Bánh gai Tứ Trụ

Làm ở làng Mía, xã Thọ Diên, vùng Thọ Xuân (huyện cũ), nghề khoảng 600 năm. Vỏ là lá gai luộc kỹ, xay nhuyễn trộn bột nếp; nhân đỗ xanh nấu chín xào với đường và mỡ lợn, gói vuông rồi hấp. Chúng tôi chưa có nguồn chính thức về giá; hỏi người bán. Bánh để được vài ngày ở nhiệt độ thường; nên hấp lại trước khi ăn. Bánh nhiều đường và tinh bột, người ăn kiêng nên hạn chế.

Bánh răng bừa

Làng Trung Lập, xã Xuân Lập, cùng vùng Thọ Xuân, là nơi làm bánh có tiếng; bánh bán cả ở khu đền thờ vua Lê Hoàn. Vỏ là bột gạo tẻ, nhân thịt ba chỉ, hành khô, mộc nhĩ, gói lá chuối thành hình thon dài, chấm nước mắm chanh ớt. Giá khoảng 15.000đ/chục theo một bài năm 2018; giá hiện nay nên hỏi lại. Bánh nhân thịt nên ăn trong ngày.

Chè lam Phủ Quảng

Phủ Quảng là tên gọi cũ của vùng trung tâm Vĩnh Lộc, gần Thành Nhà Hồ. Chè lam làm từ gạo nếp, gạo rang, lạc rang giã, gừng thái mỏng, trộn với mật mía đun nóng, nhào nặn rồi hong khô. Xưa gói lá chuối khô hoặc đựng chum sành; nay bán trong túi ni lông. Đây là món khô, dễ mang về xa nhất trong nhóm bánh. Chúng tôi chưa có nguồn giá tin cậy.

Ba món này nằm trên đường đi Lam Kinh và Thành Nhà Hồ, xem trang Thành Nhà Hồ, Lam Kinh.

Mâm cơm người Thái ở Pù Luông thường có cơm lam, rau rừng, măng, ốc núi, nấm, cá suối nướng tẩm mắc khén và thịt gác bếp. Đây là món để ăn tại chỗ trong nhà sàn, homestay; nhiều nơi còn có lớp nấu ăn cho khách.

Vịt Cổ Lũng là giống vịt gốc bản Hiêu, sau nuôi rộng ra xã Cổ Lũng, vùng Bá Thước (huyện cũ). Vịt chân ngắn, mình tròn, lông nâu đen, cổ có khoang trắng. Theo VnExpress, vịt sống khoảng 100.000–150.000đ/kg; vịt đã chế biến (quay, luộc, nướng) khoảng 200.000–350.000đ một con 1,2–2 kg.

Báo trước cho chủ homestay số người ăn và món muốn gọi, nhất là vịt, vì cần thời gian chuẩn bị. Thông tin vùng núi ở trang Pù Luông.